موزه شمعش، نخستین موزه یهودی در عراق، در بغداد گشایش یافت و به عنوان نمادی از تلاش‌های جامعه یهودیان این کشور برای حفظ میراث فرهنگی خود، مورد استقبال قرار گرفت. این موزه در یک مدرسه یهودی قدیمی که در سال ۱۹۲۸ تأسیس شده بود، واقع شده و در خیابان الرشید، یکی از مراکز تاریخی بغداد، قرار دارد.
تاریخچه و اهمیت موزه شمعش
آمارم تمیمی، وکیل کمیته یهودیان عراق که مسئول مدیریت املاک این جامعه است، اعلام کرد: "این تنها موزه در عراق است که متعلق به جامعه یهودی می‌باشد." جامعه یهودیان عراق در دهه ۱۹۴۰، یکی از بزرگترین جوامع یهودی در خاورمیانه با بیش از ۱۳۰,۰۰۰ نفر جمعیت بود و تاریخچه آن به ۲,۶۰۰ سال پیش برمی‌گردد. اما امروز تنها چند ده نفر از یهودیان در عراق باقی مانده‌اند که بیشتر آنها در منطقه کردستان زندگی می‌کنند.
بیشتر بخوانید: امیلی مک‌گونگل، وکیل سابق بریتانیایی، به صدای یک سریال موفق نتفلیکس تبدیل شد
این موزه با ورودی چوبی بزرگ و تزیینات شمعون و الگوهای هندسی شیشه‌ای رنگی، شامل سالن‌هایی است که اسناد و تصاویر قدیمی یهودیان عراقی را به نمایش می‌گذارد. همچنین مدارک تحصیلی قدیمی نیز در این موزه موجود است و به تدریج بازدیدکنندگان محلی و خارجی را به خود جلب می‌کند.
حفظ تاریخ و فرهنگ یهودیان عراق
دیوارهای این موزه با تصاویری از شخصیت‌های برجسته یهودی، از جمله ساسون اسکِل، نخستین وزیر مالیه عراق (۱۸۶۰–۱۹۳۲) و پزشک معروف ذافر فواد الیاهو (۱۹۶۰–۲۰۲۱) که به خاطر خدمات رایگانش در عراق شناخته شده بود، مزین شده است. شمعش، مدرسه یهودی که نزدیک به یک قرن پیش توسط یعقوب شلومو شمعش تأسیس شد، به دانش‌آموزان از جوامع مختلف، به ویژه یهودیان، برنامه درسی به زبان انگلیسی ارائه می‌کرد.
در دهه ۱۹۷۰، این ملک توسط دولت مصادره و به یک مدرسه عمومی تبدیل شد تا اینکه در سال ۱۹۹۲ با حکم دادگاه به جامعه یهودی بازگردانده شد. تلاش‌ها برای احیای این مدرسه با موانع متعددی مواجه شد؛ از تحریم‌ها در دهه ۱۹۹۰، تجاوز نظامی ایالات متحده در ۲۰۰۳، تا درگیری‌های فرقه‌ای در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ و ظهور گروه داعش بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷.
اما با آغاز ثبات نسبی در عراق و افزایش تمایل به فرهنگ و سرگرمی، رهبران جامعه یهودی به رهبری خالد فواد الیاهو، ۶۳ ساله، شروع به احیای مکان‌های خود کرده‌اند. رمزی السعیدی، ۷۴ ساله، که به بازدید از این موزه آمده، آن را "مهم برای یادآوری تاریخ و تمدن یهودی" توصیف کرد و یادآور شد که همسایگان یهودی‌اش در خیابان الکیف بغداد، افرادی مهربان و سادگی بودند که هیچ‌گاه به کسی آسیبی نرساندند.
امروز کمتر از ۵۰ کنیسه و مکان یهودی در عراق باقی مانده که بیشتر آنها در بغداد و حله، پایتخت استان بابل که تعداد زیادی از یهودیان در دوران اسارت بابل به آنجا منتقل شدند، قرار دارند. ده‌ها هزار یهودی پس از کشتاری مرگبار در سال ۱۹۴۱ که به فَرهود معروف است، کشور را ترک کردند، زمانی که جمعی از تظاهرکنندگان بیش از ۱۰۰ یهودی عراقی را به قتل رساندند و پس از تأسیس دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸.
جامعه یهودی عراق سال‌هاست که در تلاش است تا معابد و کنیسه‌های خود را که از neglect رنج می‌برند، بازسازی کند. بسیاری از این مکان‌ها به انبار یا ویرانه‌ها تبدیل شده‌اند و در جنگ‌هایی که عراق را درگیر کرده، آسیب دیده‌اند.
بیشتر بخوانید: افتتاح نمایشگاه «هنر مسقط ۲۰۲۶» به سرپرستی HH Sayyid Bilarab · عباس عراقچی: ایران هیچ خصومتی با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس ندارد
