ایلهم علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، در اجلاس کشورهای ترک‌زبان که در روز جمعه در آنکارا برگزار شد، غیبت کرد. این غیبت پس از دعوت شخصی رجب طیب اردوغان، همتای ترکیه‌ای او، نشان‌دهنده افزایش تنش‌ها میان این دو کشور تاریخی است. روابط ترکیه و آذربایجان در هفته‌های اخیر به دلیل انتقادات برخی مقامات ترکیه از تصمیم باکو برای اعمال محدودیت بر استفاده از روسری در قوانین جدید مدارس سکولار، تحت فشار قرار گرفته است.
عوامل تنش در روابط دو کشور
علی‌اف و دیگر مقامات آذربایجانی نسبت به مداخله در امور داخلی باکو هشدار داده‌اند، بدون آنکه به ترکیه اشاره کنند. این وضعیت، نشان‌دهنده یک شکاف نادر در اتحاد کشورهای این منطقه است که به طور تاریخی در یک منطقه آسیب‌پذیر قرار دارند. هرگونه تنش بیشتر می‌تواند بر جاه‌طلبی‌های ترکیه برای افزایش نفوذ خود در منطقه‌ای که روسیه به طور سنتی در آن تسلط دارد، آسیب بزند.
بیشتر بخوانید: نخست‌وزیر یونان خواستار آتش‌بس جهانی دریایی پس از حمله به کشتی یونانی شد
جنجال روسری و روابط با اسرائیل
دو کشور همچنین در مورد اسرائیل در تضاد هستند. آنکارا به شدت از اسرائیل در پی جنگ غزه انتقاد می‌کند، در حالی که آذربایجان روابط نزدیکی با این کشور دارد. مقامات ترکیه تلاش کرده‌اند تا تنش‌ها را کم‌اهمیت جلوه دهند و اردوغان در افتتاحیه اجلاس روز جمعه پیامی از وحدت را ارائه داد. او گفت: "جایی برای جدایی، تقسیم یا درگیری در تصویر خانوادگی ما وجود ندارد. ما همه یک‌جا هستیم و ان‌شاءالله همیشه برادر خواهیم بود."
وزیر امور خارجه آذربایجان، جیحون بایراموف، در این اجلاس نمایندگی آذربایجان را بر عهده داشت و پس از اردوغان بدون اشاره به تنش‌ها، از ترکیه به خاطر مهمان‌نوازی‌اش تشکر کرد.
این تنش‌ها غیرمعمول هستند. دو کشور روابط خود را به عنوان "دو کشور، یک ملت" توصیف می‌کنند و روابط آنها پس از حمایت ترکیه از آذربایجان در جنگ ناگورنو-قره‌باغ در سال ۲۰۲۳ عمیق‌تر شده است. آنکارا یکی از خریداران اصلی گاز طبیعی آذربایجان است.
اردوغان در این هفته یکی از مشاوران خود، اوکتای ساراال، را پس از انتقاد عمومی او از تصمیم روسری‌گذاری برکنار کرد. او همچنین در تماس تلفنی هفته گذشته، شخصاً از علی‌اف برای شرکت در اجلاس سازمان کشورهای ترک دعوت کرده بود.
خبرگزاری آذری‌پرس بدون ذکر منبع، اعلام کرد که علی‌اف به دلیل "رویدادهای از پیش برنامه‌ریزی شده و فشردگی برنامه کاری خود" از اجلاس غیبت کرده است، از جمله یک مراسم و جشنواره در جام جهانی زیر ۱۵ سال در باکو.
هیچ نظری از سوی آذربایجان منتشر نشده است، در حالی که ریاست و وزارت خارجه ترکیه نیز به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ نداده‌اند.
گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در موسسه خاورمیانه مستقر در واشنگتن، اعلام کرد که غیبت علی‌اف از اجلاس نشانه‌ای از افزایش تنش‌ها میان این دو کشور است.
او گفت: "زیر لفاظی 'دو کشور، یک ملت'، تنش‌ها بر سر مسائل مختلفی از جمله حاکمیت آذربایجان، نفوذ آنکارا در باکو، سیاست‌های متنوع نسبت به اسرائیل و نزدیکی ترکیه به ارمنستان مدتی است که در حال جوشیدن است. جنجال روسری نشانه‌ای از یک شکاف عمیق‌تر است."
ترکیه در تلاش است تا روابط خود را با ارمنستان عادی‌سازی کند، اما اعلام کرده است که این بستگی به تلاش‌های صلح میان آذربایجان و ارمنستان دارد. مقامات ترکیه تأکید کرده‌اند که آنکارا به دنبال پیشرفت در این زمینه است تا بتواند اقداماتی مانند باز کردن مرزها با ارمنستان را انجام دهد.
در میان هشدارهای ضمنی علیه ترکیه، وزارت امور خارجه آذربایجان در این ماه ۳۱ شهروند ترکیه را به دلیل پست‌های انتقادی در شبکه‌های اجتماعی، غیرقابل قبول اعلام کرد.
وزیر امور خارجه ترکیه، هاکان فیدان، پس از دیدار با علی‌اف در اجلاس باکو در این ماه، اعلام کرد که اطلاعات نادرستی در شبکه‌های اجتماعی درباره روابط ترکیه و آذربایجان منتشر می‌شود. او گفت که در حالی که کشورهای دوستی در برخی مسائل ممکن است توافق نداشته باشند، می‌توانند "در یک فضای مدنی و با توجه به روابط نزدیک خود، مشکلات خود را بحث کنند."
او افزود: "آیا می‌توان دیدگاه‌ها و نظرات مختلفی در مورد مسائل خاص وجود داشته باشد؟ بله، وجود دارد. برادران سپس در کنار هم می‌نشینند و این موضوعات را در راستای روابط برادرانه خود بحث می‌کنند."
بیشتر بخوانید: کمک ترامپ به نتانیاهو برای تشکیل دولت وحدت ملی در اسرائیل · دیدار مقام‌های ارشد سعودی، ترک و پاکستانی در تهران
