مسعود پزشکیان، رئیس جمهور اسلامی ایران، در جریان نشست چهارجانبه تهران با حضور نمایندگان ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، بر ضرورت گسترش پیوندهای اقتصادی به‌عنوان پشتوانه‌ای برای امنیت پایدار منطقه تاکید کرد.
تبدیل تفاهم سیاسی به همکاری عملی
رئیس‌جمهور در دیدار با مقام‌های ارشد سه کشور بر تبدیل تفاهم سیاسی به همکاری عملی تأکید کرد. او گفت: «لازم است دست در دست یکدیگر، زمینه شکوفایی ظرفیت‌های علمی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی منطقه را فراهم کنیم؛ مسیر‌های ارتباطی را توسعه دهیم، رفت‌وآمدها را تسهیل کنیم، مرزها را به فرصت‌هایی برای همکاری تبدیل سازیم و دانشگاه‌ها، مراکز علمی، تجار و بازرگانان کشورهای اسلامی را به یکدیگر پیوند دهیم.»
بیشتر بخوانید: بریتانیا از قابلیت‌های دفاعی کویت حمایت می‌کند
پزشکیان در همین دیدار، تقویت پیوندهای علمی، فرهنگی و اقتصادی را «یکی از مؤثرترین راهکارها برای تحکیم امنیت جمعی در منطقه» خواند. این دیدگاه با بخشی از ادبیات پژوهشی اقتصاد و روابط بین‌الملل هم‌راستاست؛ ادبیاتی که می‌گوید پیوندهای اقتصادی می‌توانند با افزایش هزینه منازعه، به حفظ ثبات کمک کنند. بااین‌حال، همین پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این رابطه نه خودکار است و نه در همه مناطق و شرایط، نتیجه یکسانی دارد.
ضرورت اعتمادسازی میان کشورها
علی باقری کنی، معاون بین‌الملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، در گفت‌وگویی تلویزیونی پس از نشست تهران در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، گفت: «برای دستیابی به اعتمادسازی سیاسی، امنیت پایدار درون‌منطقه‌ای و پیوستگی میان کشورها، به پشتوانه همکاری‌های درهم‌تنیده اقتصادی نیاز داریم.» او همچنین هشدار داد: «در غیر این صورت، اعتماد سیاسی ممکن است مخدوش شود و امنیت نیز پایدار نماند.» به گفته باقری کنی، جزئیات همکاری اقتصادی در این نشست بررسی نشد، اما اصل آن مطرح شد و پیگیری موضوع در نشست‌های بعدی مورد توافق قرار گرفت.
هرچه کشورها منافع بیشتری در ادامه رابطه داشته باشند، قطع آن نیز زیان بیشتری به همراه خواهد داشت. هنگامی که بازار فروش، تأمین مواد اولیه، سرمایه‌گذاری، حمل‌ونقل و فعالیت بنگاه‌ها به رابطه با همسایگان وابسته باشد، رویارویی تنها یک تصمیم امنیتی نخواهد بود؛ بلکه درآمد، اشتغال و دارایی‌های اقتصادی را نیز در معرض آسیب قرار می‌دهد. در چنین وضعیتی، گروه‌های برخوردار از منافع تجاری نیز می‌توانند به حامیان حفظ رابطه تبدیل شوند.
جونگ‌وا لی و جو هیون پیون در مقاله‌ای به تأثیر مثبت وابستگی متقابل تجاری دوجانبه بر کاهش احتمال منازعه نظامی میان دو شریک اشاره کرده‌اند. این دیدگاه در شرایطی که ساختار اقتصاد‌های نفتی و ضعف نهاد‌های منطقه‌ای در خاورمیانه وجود دارد، می‌تواند پیچیدگی‌های خاصی را به همراه داشته باشد.
عدیل ملک و جمال ابراهیم حیدر نیز در این راستا بر ضرورت توجه به پایه‌های اقتصادی صلح تأکید می‌کنند و می‌گویند: «پیوندهای تجاری متراکم مانند سازوکاری برای تضمین پایبندی عمل می‌کنند؛ اخلال را به‌شدت پرهزینه می‌سازند و ثبات را در معماری اقتصادی منطقه جای می‌دهند.»
در این میان، محمد جواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به «رفاه مشترک» به‌عنوان یکی از پایه‌های یکپارچگی امنیتی منطقه اشاره کرد و از نشست تهران به‌عنوان فرصتی برای پایه‌گذاری «شبکه امنیتی آسیای غربی» یاد کرد.
چین به‌عنوان یکی از قدرت‌های جهانی نیز می‌تواند نقش مکملی در این روند ایفا کند. با توجه به روابط اقتصادی چین با ایران و کشورهای عربی خلیج فارس، این کشور می‌تواند به تقویت گفت‌وگوها و کاهش تنش‌ها کمک کند.
بیشتر بخوانید: تهران میزبان نشست امنیتی و نظامی ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان · سفر سلطان عمان به بریتانیا در راستای تقویت همکاری‌های دوجانبه
