نشست صلاله عمان در شرایطی برگزار میشود که تنگه هرمز بیش از شش ماه عملاً مسدود مانده و قیمت نفت برنت به ۱۰۵ دلار در هر بشکه رسیده است. این نشست از سوی مسقط برگزار میشود و در صورت برگزاری، به عنوان اولین گردهمایی رسمی و مستقیم وزیران خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس با وزیر امور خارجه ایران از زمان آغاز درگیریهای نظامی در منطقه به شمار میرود.
اهمیت نشست صلاله و بحران تنگه هرمز
حسین آجورلو، عضو هیأت علمی دانشگاه بینالمللی علامه عسکری و تحلیلگر امنیت بینالملل، در خصوص این نشست گفت که هدف از برگزاری آن، جلب حمایت کشورهای منطقه از یک توافق موقت برای مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز است. تنگه هرمز به عنوان مهمترین آبراه ترانزیت نفت، گاز طبیعی و برخی از کالاهای اساسی در جهان، در پی آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران عملاً مسدود شده است. واشنگتن با اعمال محاصره دریایی و فشار بر تهران تلاش کرده که رفتوآمد آزاد کشتیها را برقرار کند، در حالی که مقامات جمهوری اسلامی ایران تأکید دارند که حاکمیت و کنترل این تنگه را حفظ خواهند کرد.
بیشتر بخوانید: تفاهم ایران و عمان درباره مسیرهای ایمن دریانوردی
در ماه ژوئن، امیدها با امضای تفاهمنامهای میان ایران و آمریکا زنده شد؛ تفاهمنامهای که قرار بود آتشبس را برای ۶۰ روز تمدید کند و روند بازگشایی تدریجی تنگه هرمز را آغاز نماید. اما این تفاهمنامه دوام نیاورد و اختلافات به نحوه عبور کشتیها از تنگه هرمز بازمیگشت. این اختلافات چرخهای از حملات متقابل فزاینده میان دو طرف به راه انداخت که تاکنون ادامه دارد.
توافق موقت و ملاحظات دیپلماتیک
تهران و مسقط در یک ماه اخیر اعلام کردند که در حال نهایی کردن یک توافق موقت هستند که بر اساس آن، کشتیها از طریق آبهای ایران وارد تنگه هرمز و عمدتاً از مسیر آبهای عمان از این آبراه خارج شوند. با این حال، به نظر میرسد چنین توافقی به تنهایی برای بازگشایی کامل تنگه کافی نیست و در نهایت ایران و آمریکا باید بر سر یک توافق به تفاهم برسند. این واقعیت، اهمیت نشست صلاله را دوچندان میکند، نشستی که میتواند زمینهساز همراه کردن کشورهای منطقه با توافق موقت ایران و عمان و فشار جمعی بر واشنگتن برای عقبنشینی از رویکرد خصمانهاش باشد.
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان در قبال بحران هرمز موضعی دوگانه اتخاذ کردهاند. از یک سو، این کشورها به عنوان میزبان و بخشی از زنجیره تأمین لجستیک نظامی آمریکا در جریان جنگ، هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتهاند و بنابراین نگرانیهای امنیتی جدی دارند. از سوی دیگر، این کشورها به شدت به بازگشایی تنگه هرمز وابستهاند، زیرا صادرات انرژی آنان از این مسیر میگذرد.
اختلافات اساسی میان ایران و کشورهای خلیج فارس، از جمله دریافت وجوه خدمات دریایی، به عنوان یک مسأله حقوقی-راهبردی مطرح است. موضع ایران مبتنی بر استناد به حقوق حاکمه کشورهای ساحلی در کنوانسیون حقوق دریاها است، در حالی که کشورهای خلیج فارس نگران تثبیت نقش مدیریتی ایران در تنگه هرمز هستند.
موضع آمریکا نیز یکی از متغیرهای کلیدی در تعیین سرنوشت نشست صلاله خواهد بود. با توجه به تحولات اخیر و تغییر در رویکرد کشورهای خلیج فارس، ممکن است این نشست به عنوان یک فرصت برای مدیریت تنشها و ایجاد زمینهای برای ثبات در منطقه تلقی شود.
بیشتر بخوانید: سلطنت عمان سه مسیر جدید برای صادرات گاز طبیعی مطرح کرد · حملات جدید حوثیها به عربستان در حالی که مذاکرات هورمز متوقف شده است
