مذاکرات غیرمستقیم میان ایالات متحده آمریکا و ایران در دوحه، پایتخت قطر، به پیشرفت‌هایی در زمینه برنامه هسته‌ای ایران و ناوبری در تنگه هرمز منجر شده است. این مذاکرات که به رهبری یک هیئت قطری به سرپرستی مشاور ارشد شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، برگزار شده، بیش از ۱۲ ساعت به طول انجامیده است.
جزئیات مذاکرات و نقش قطر
منابع نزدیک به تلاش‌های میانجی‌گری اعلام کردند که این گفت‌وگوها به درک‌های اولیه‌ای در زمینه برنامه هسته‌ای ایران و مشوق‌های مالی برای تهران منجر شده است. چین و روسیه به عنوان ضامن‌های هرگونه توافق احتمالی در این مذاکرات در نظر گرفته شده‌اند. انتظار می‌رود که ورود مقامات آمریکایی به دوحه، مقدمه‌ای برای مذاکرات رسمی باشد، هرچند هنوز مشخص نیست که آیا واشنگتن و تهران به‌طور مستقیم دیدار خواهند کرد یا خیر.
بیشتر بخوانید: افزایش فشار اقتصادی بر خانواده‌های ایرانی در پی جنگ با آمریکا
یک منبع نزدیک به تلاش‌های میانجی‌گری اعلام کرد که قطر در تلاش است تا گفت‌وگوهای مستقیم را تسهیل کند، در حالی که یک منبع ایرانی به ادامه مذاکرات غیرمستقیم از طریق میانجی‌ها اشاره کرد. یکی از معاونان وزیر امور خارجه ایران نیز در دوحه برای تسهیل گفت‌وگوها با هیئت قطری حضور دارد.
شرایط و خواسته‌های ایران
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در اظهاراتی اعلام کرد که تهران در حال بررسی پیشنهادات میانجی‌ها در خصوص برنامه هسته‌ای خود به عنوان بخشی از مرحله دوم مذاکرات است. او همچنین خاطرنشان کرد که پیشنهاد ایران به عنوان تنها برنامه در حال بررسی برای بازگشایی تنگه هرمز باقی مانده است. به گفته وی، شرایط تهران شامل لغو تحریم‌های اعمال شده پس از یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، کاهش نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه، احیای معافیت‌های صادرات نفت و آزادسازی تمامی وجوه بلوکه‌شده ایران، از جمله وجوه موجود در قطر است.
این تلاش‌های دیپلماتیک در حالی انجام می‌شود که نگرانی‌ها در مورد امکان تهاجم نظامی جدید از سوی دولت ترامپ علیه ایران بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده افزایش یافته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که مقامات ارشد آمریکایی در مورد ادامه اقدامات نظامی یا دادن فرصت بیشتر به دیپلماسی اختلاف نظر دارند.
در حالی که وزیر دفاع، پیت هگست، و وزیر امور خارجه، مارکو روبیو، در مورد احتمال توافق هسته‌ای تردید دارند، از سوی دیگر، معاون رئیس‌جمهور، جی دی ونس، نماینده ویژه، استیو ویتکوف و جارد کشنر به ادامه مذاکرات تمایل دارند.
نگرانی از احتمال تجدید درگیری‌ها برای دولت‌های منطقه‌ای یک مسئله اصلی باقی مانده است، زیرا ترس از اینکه یک درگیری دیگر می‌تواند زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس را تهدید کند و ناوبری از طریق تنگه هرمز را مختل کند، وجود دارد. تهران نیز هشدار داده است که هرگونه حمله بیشتر از سوی ایالات متحده به تأسیسات انرژی‌اش می‌تواند منجر به تلافی‌جویی علیه زیرساخت‌های نفت و گاز در سایر نقاط منطقه شود و احتمال بروز یک درگیری منطقه‌ای وسیع‌تر را افزایش دهد.
واشنگتن و تهران همچنین در مورد شرایط توافق احتمالی اختلاف نظر دارند. ایالات متحده به دنبال امتیازات هسته‌ای است، در حالی که ایران خواستار پایان محاصره دریایی آمریکا، دسترسی به وجوه بلوکه‌شده و کاهش محدودیت‌ها بر صادرات نفت خود است. به تازگی، میانجی‌های قطری پیشنهاداتی به تهران ارائه داده‌اند که شامل جدول زمانی هفت‌روزه برای اقدامات اعتمادسازی متقابل است.
در ادامه، گزارش‌ها حاکی از این است که ونس پیشنهاد دیداری با مقامات ارشد ایرانی از طریق میانجی‌های قطری را مطرح کرده و ممکن است شخصاً رهبری تیم مذاکره‌کننده آمریکایی را بر عهده بگیرد. مذاکرات روز جمعه در تهران پس از بازدید پیشین میانجی‌گران قطری، که در آن پیشنهاد اصلاح‌شده‌ای به منظور پایان دادن به جنگ ایالات متحده علیه ایران ارائه شد، برگزار گردید. یک منبع دیپلماتیک توصیف کرد که این گفت‌وگوها به عنوان نشان‌دهنده «پیشرفت مثبت» تلقی شده، اما مذاکرات همچنان ادامه دارد چرا که هر دو طرف به دنبال دستیابی به توافق هستند.
بیشتر بخوانید: ایران اقدام قانونی علیه کشتی‌های شرکت سینوکور را آغاز می‌کند · تحولات جهانی در سایه جنگ ایران و آمریکا
