ایران و کشورهای عرب خلیج فارس و تحولات امنیتی جدید در کویت

ایجاد مقر پیشرفته فرماندهی نظامی یکپارچه در کویت در روز سه‌شنبه، تحولی اساسی در مناسبات امنیتی خلیج فارس به شمار می‌رود. این تصمیم باید در چارچوب بازنگری گسترده‌تر شورای همکاری خلیج فارس در زمینه امنیت منطقه پس از جنگ اخیر ارزیابی شود. جنگی که اگرچه این پروژه را به وجود نیاورده، اما ضرورت اجرای آن را بارزتر ساخته و به شتاب بخشی به روندهای برنامه‌ریزی شده در این زمینه کمک کرده است.

تاریخچه و ضرورت ایجاد مقر فرماندهی

فرماندهی نظامی یکپارچه از سال ۲۰۱۳ در دستور کار شورای همکاری خلیج فارس قرار گرفت و مقر آن در سال ۲۰۲۱ در ریاض افتتاح شد. تصمیم جدید برای ایجاد مقر پیشرفته در کویت به معنای آغاز یک پروژه تازه نیست، بلکه نشان‌دهنده تلاش برای عملیاتی‌تر کردن ساختاری است که تاکنون با محدودیت‌های جدی در هماهنگی و یکپارچگی مواجه بوده است. اهمیت استقرار این مقر در کویت نیز از موقعیت جغرافیایی این کشور در شمال خلیج فارس و نزدیکی به کانون‌های بالقوه تنش ناشی می‌شود.

بیشتر بخوانید: برگزاری نشست وزیران دفاع کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در منامه

پیامدها و چشم‌انداز همکاری‌های دفاعی

جنگ علیه ایران این واقعیت را برای پایتخت‌های عربی آشکار کرد که برخورداری از تسلیحات پیشرفته و استقرار پایگاه‌های نظامی قدرت‌های خارجی، لزوماً به معنای امنیت تضمین‌شده نیست. حملات موشکی و پهپادی، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی، بنادر، فرودگاه‌ها و مسیرهای دریایی را به مساله‌ای مشترک برای کشورهای منطقه تبدیل کرد. در چنین شرایطی، مساله اصلی دیگر صرفاً افزایش خریدهای تسلیحاتی نیست، بلکه چگونگی اتصال ظرفیت‌های دفاعی ملی به یکدیگر و ایجاد توان پاسخ هماهنگ است.

«مهناد سلوم»، پژوهشگر شورای امور جهانی خاورمیانه، معتقد است استقرار فرماندهی یکپارچه در کویت، علاوه بر ارسال پیام بازدارندگی، نشانه‌ای از تمایل کشورهای عرب خلیج فارس به برخورداری از ظرفیت مستقل‌تر برای مواجهه با سناریوهای امنیتی آینده است. او تاکید می‌کند که این تحول را نباید صرفاً واکنشی به احتمال حمله قریب‌الوقوع ایران دانست، بلکه باید آن را بخشی از راهبرد بلندمدت شورای همکاری برای تقویت بازدارندگی ارزیابی کرد.

بر اساس گزارش‌های موجود، تقویت همکاری نظامی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، به معنای فاصله گرفتن از آمریکا نیست. کشورهای عربی همچنان به فناوری، اطلاعات، لجستیک و توان نظامی واشنگتن وابستگی قابل‌توجهی دارند. آنچه در حال شکل‌گیری است، بیشتر نوعی الگوی ترکیبی است؛ حفظ روابط دفاعی با آمریکا در کنار تقویت همکاری‌های درون‌منطقه‌ای و گسترش مناسبات نظامی با بازیگرانی مانند ترکیه، پاکستان و کشورهای اروپایی.

بیشتر بخوانید: ادامه اعتراض‌ها در بحرین در حمایت از علمای زندانی · نشست وزیران خارجه G۷ در پاریس و بررسی بحران ایران