تحولات اخیر در خلیج فارس به ویژه پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، وضعیت منطقه را در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار داده است. در این میان، نقش کشورهای حاشیه خلیج فارس در میانجیگری یا درگیریهای احتمالی اهمیت بیشتری یافته است. دکتر جواد حیراننیا، مدیر گروه مطالعات خلیج فارس در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، به بررسی دوراهی تنش برای شیخنشینها پرداخته است.
تنشزدایی یا فشار بر ایران
کشورهای حاشیه خلیج فارس در شرایط کنونی که مرزهای تنش با ایران و آمریکا در حال تغییر است، به سمت ایجاد نوعی موازنه قدرت پیش میروند. رویکرد این کشورها پیش از شروع جنگ به گونهای بود که مانع از حملات آمریکا و اسرائیل شوند و از وقوع جنگ جلوگیری کنند. با این حال، برخی اخبار نشان میدهد که تعدادی از این کشورها از حملات حمایت کردهاند. در عین حال، موضع اصلی آنها این بود که در جنگی گسترده، ایران به آنها آسیب نرساند.
بیشتر بخوانید: تصادف سه کامیون در گذر یاسمن موجب اختلال ترافیکی در عمان شد
این جنگ و دکترین منطقهای کردن آن، کشورهای حاشیه خلیج فارس را تحتتأثیر قرار داده و آسیبهایی به آنها وارد کرده است. به ویژه پس از مسدود شدن تنگه هرمز، برخی از این کشورها از جمله بحرین، کویت و قطر به دلیل عدم وجود مسیرهای جایگزین دچار آسیبپذیری بیشتری شدهاند.
رویکردهای متفاوت کشورهای حاشیه خلیج فارس
کشورهایی مانند عربستان در میانه جنگ و پس از آن، رویکرد محافظهکارانهتری نسبت به ایران در پیش گرفتند و هم از دیپلماسی حمایت کردند و هم از فشاری که منجر به تشدید تنش نشود. در مقابل، امارات متحده عربی با نزدیکی به اسرائیل، در واقع به دنبال رویکردی سختگیرانهتر بود، اما پس از مدتی به دیپلماسی بازگشت.
در این میان، عمان و قطر ترجیح میدهند که از دیپلماسی حمایت کرده و خواستار میانجیگری برای حل تنشها شوند. رویکرد کلی این کشورها بر حمایت از دیپلماسی و فشار همزمان تأکید دارد، به گونهای که فشار اقتصادی بر ایران اعمال شود، بدون آنکه به درگیری مجدد منجر شود. هدف این فشار، تضعیف اقتصاد ایران و دستیابی به مذاکراتی برای امتیازدهی در موضوعات هستهای و تنگه هرمز است.
با توجه به هزینههای جنگ اخیر و افزایش تنشها، این سؤال مطرح میشود که آیا امارات و عربستان در صورت آغاز دور جدید درگیری، حاضرند با قدرت بیشتری در کمپین نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران مشارکت کنند. این موضوع به واکنش ایران و متحدان آن بستگی دارد و ممکن است باعث تغییراتی در رویکرد محافظهکارانه این کشورها شود.
به نظر میرسد که کشورهای خلیج فارس در حال حرکت به سمت یک معماری امنیتی جدید با حضور آمریکا و اسرائیل و در تقابل با ایران هستند. این معماری جدید برای هر کشور متفاوت خواهد بود. امارات به دنبال گسترش نقش اسرائیل در منطقه است، در حالی که عربستان به دنبال ایجاد ائتلاف سیاسی میان ترکیه و پاکستان است و در عین حال روابط نظامی خود با آمریکا را حفظ میکند.
بیشتر بخوانید: وزیر خارجه عمان: امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز نیازمند همکاری همه طرفهاست · دولت ایالات متحده پیشنهاد کاهش تحریمها به ایران را رد کرد
