تحلیل بلومبرگ نشان می‌دهد که کشورهای خلیج فارس هم‌زمان با چالش‌های وابستگی به نفت، اتکا به چتر امنیتی آمریکا و آسیب‌پذیری تنگه هرمز روبه‌رو هستند. پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باعث شد تا دونالد ترامپ احتمال آغاز دور جدیدی از حملات نظامی علیه ایران را کم‌اهمیت جلوه دهد. با این حال، برای کشورهای عربی خلیج فارس، نتیجه این انتخابات تنها فرصتی کوتاه برای نفس کشیدن فراهم کرده است.
چالش‌های اقتصادی
قبل از آغاز جنگ ایران، کشورهای خلیج فارس با یک چالش بزرگ روبه‌رو بودند: کاهش وابستگی اقتصادی به نفت. این چالش اکنون به سه مسئله اساسی تبدیل شده است. کشورهای منطقه باید اقتصاد خود را از نفت، امنیت خود را از آمریکا و مسیرهای تجاری خود را از تنگه هرمز مستقل‌تر کنند. جنگ ایران نه‌تنها آسیب‌پذیری کشورهای منطقه را آشکار کرده، بلکه تلاش آن‌ها برای کاهش این وابستگی‌ها را دشوارتر و پرهزینه‌تر ساخته است.
بیشتر بخوانید: حادثه دریایی در سواحل عمان
کشورهای خلیج فارس سال‌هاست برای تنوع‌بخشی به اقتصاد خود تلاش می‌کنند، اما موفقیت آن‌ها یکسان نبوده است. کویت، امارات و قطر به دلیل ثروت عظیم نفت و گاز و بدهی پایین، وضعیت مالی مستحکم‌تری دارند. در مقابل، بحرین با بدهی‌های سنگین و عمان با کنترل هزینه‌ها و افزایش مالیات در تلاش برای مدیریت بدهی‌های خود هستند. اما مهم‌ترین مثال عربستان سعودی است که در سال ۲۰۱۶ برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ را برای کاهش وابستگی به نفت آغاز کرد، ولی یک دهه بعد، این وابستگی بیشتر شده است.
چالش‌های امنیتی و وابستگی به آمریکا
دومین چالش، وابستگی امنیتی کشورهای عربی به آمریکا است. رهبران خلیج فارس پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵، با وعده سرمایه‌گذاری‌های عظیم و افزایش تولید نفت تلاش کردند روابط خود را با واشنگتن تقویت کنند. اما آمریکا و اسرائیل جنگی علیه ایران آغاز کردند که خاک و زیرساخت‌های کشورهای خلیج فارس را به میدان درگیری تبدیل کرد. این تحولات نشان داده که اتکای کامل به چتر امنیتی آمریکا پرریسک است. راه‌حل ممکن سیاست «آمریکا به‌علاوه دیگران» است؛ حفظ همکاری امنیتی با واشنگتن و تقویت توان دفاعی داخلی.
پیمان دفاعی مشترک عربستان، ترکیه و پاکستان در ماه اوت نمونه‌ای از این رویکرد است، هرچند حملات حوثی‌ها نشان داده که کارآمدی چنین توافق‌هایی هنوز با تردید روبه‌روست. سومین بحران، وابستگی صادرات انرژی به تنگه هرمز است؛ جنگ ایران نشان داد که بسته شدن این آبراه می‌تواند هم درآمد کشورهای تولیدکننده نفت را مختل کند و هم بازار جهانی انرژی را تحت فشار قرار دهد.
عربستان از خط لوله شرق به غرب برای انتقال نفت به دریای سرخ استفاده می‌کند، در حالی که امارات و عمان نیز مسیرهای جایگزینی دارند. اما این مسیرها نیز در برابر حملات نظامی آسیب‌پذیر هستند. یکی از راهکارهای مطرح‌شده، ذخیره‌سازی نفت و گاز در کشورهای مصرف‌کننده مانند چین و هند است. بااین‌حال، ظرفیت ذخیره‌سازی محدود است و نمی‌تواند مشکلات ناشی از بسته ماندن تنگه هرمز را جبران کند.
جمع‌بندی تحلیل بلومبرگ این است که کشورهای عربی خلیج فارس اکنون باید هم‌زمان سه وابستگی بزرگ را کاهش دهند: وابستگی اقتصادی به نفت، وابستگی امنیتی به آمریکا و وابستگی جغرافیایی به تنگه هرمز. هر سه تحول به سرمایه‌گذاری‌های سنگین نیاز دارند، در شرایطی که جنگ، منابع مالی و زیرساخت‌های منطقه را تحت فشار قرار داده است. تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهایی فراتر از خلیج فارس داشته باشد و کشورهایی را که زمانی تنها نگران آینده بدون نفت بودند، با پرسش‌های بزرگ‌تری درباره امنیت و مسیر صادرات انرژی روبه‌رو سازد.
بیشتر بخوانید: بررسی آمادگی مقامات امنیتی در کویت · امارات متحده عربی نفت سعودی را به بازار عرضه می‌کند
