عربستان سعودی در میانه جنگ با چالشهای امنیتی و اقتصادی قابل توجهی روبهرو شده است. صادرات نفت و حمایتهای امنیتی آمریکا، دو پایه مهم قدرت این کشور، بهدلیل تحولات اخیر هدف قرار گرفتهاند. نفتکشهای سعودی در خلیج فارس با محدودیتهای جدی مواجه شدهاند و مسیر دریای سرخ بهدلیل تهدیدات امنیتی ناامن شده است. همچنین، خط لوله اصلی انتقال نفت از شرق به غرب کشور نیز پس از حملههای اخیر از مدار خارج شده است.
تأثیر بحران بر صادرات نفت
عربستان سعودی با مشکلاتی فراتر از اختلالات در صادرات نفت رو بهرو است. آمریکا، بهعنوان تضمینکننده سنتی امنیت عربستان، نتوانسته بحران کنونی را کنترل کند و تمایل چندانی برای مداخلهای که ریاض انتظار دارد نشان نداده است. این وضعیت، الگویی را به چالش کشیده که از جنگ جهانی دوم و بهویژه پس از پایان جنگ سرد، بخش مهمی از نظم منطقهای خاورمیانه بر آن استوار بود. در این الگو، قدرت نظامی آمریکا امنیت نسبی منطقه، آزادی کشتیرانی و دفاع از دولتهای متحد واشنگتن را تأمین میکرد.
بیشتر بخوانید: قطر بر لزوم ایجاد ترتیبات امنیتی منطقهای تأکید دارد
آسیبپذیری عربستان بیشتر در زیرساخت نفتی این کشور نمایان شده است. میادین و پالایشگاههای اصلی عربستان در نزدیکی خلیج فارس واقع شدهاند و با محدودیت صادرات از تنگه هرمز، خط لوله شرق به غرب به مسیر حیاتی تبدیل شده است. در شرایط عادی، این خط لوله روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت منتقل میکرد، اما با بستهشدن هرمز، این حجم به حدود چهار تا پنج میلیون بشکه در روز افزایش یافته است.
تهدیدات امنیتی و چالشهای نظامی
مسیر غربی نیز از تهدیدات امنیتی مصون نمانده است. حوثیهای یمن از محاصره کشتیرانی عربستان در دریای سرخ خبر داده و حملات در اطراف بابالمندب افزایش یافته است. با تصرف بندر مخا و جزیرهای در بابالمندب، توان حوثیها برای تهدید کشتیرانی عربستان افزایش یافته است. همزمان، گروههای مورد حمایت ایران در عراق نیز با حملات پهپادی به عربستان خسارت وارد کردهاند.
در همین حال، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، دو بار با رئیسجمهور پیشین آمریکا تماس گرفت و خواستار مداخله نظامی آمریکا شد، اما این درخواستها بیپاسخ ماند. رابطه عربستان و آمریکا همواره ماهیتی معاملهمحور داشته است، اما در دوره ترامپ، این روابط به سطح شخصیتری کشیده شد. با خروج آمریکا از توافق هستهای ایران و موضع ترامپ درباره قتل جمال خاشقجی، این روابط تحت تأثیر قرار گرفت.
عربستان اکنون برای جبران اختلالات ایجادشده، انتقال نفت از نفتکش به نفتکش در سواحل عمان را افزایش داده است، اما این اقدام نمیتواند تمام حجم ازدسترفته را جبران کند. همچنین، مشکل ساختاری وجود دارد؛ خطوط لوله و مسیرهای کشتیرانی بهراحتی میتوانند هدف قرار گیرند و حفاظت دائمی از آنها دشوار است.
در نهایت، توافق هستهای آمریکا و عربستان بهعنوان یکی از دستاوردهای مهم ریاض بهحساب میآید. این توافق میتواند امکان غنیسازی اورانیوم در عربستان را فراهم کند، اما با عدمقطعیتهای زیادی روبهروست. عربستان بهدنبال حفظ منافع خود در شرایط کنونی است و نیاز مبرمی به حمایتهای امنیتی و اقتصادی دارد.
بیشتر بخوانید: تحولات جدید در روابط ایران و بحرین · وزیر خارجه بحرین: شرایط امنیتی منطقه خلیج فارس بیسابقه است
