کشورهای خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی به شدت بر ادامه فشار اقتصادی بر ایران تأکید دارند. به گفته منابع آگاه، این کشورها به دنبال حفظ موقعیت خود در برابر ایران هستند و به هیچ توافقی که به کاهش تحریمها منجر شود، تن نخواهند داد. این موضعگیری در حالی است که میانجیهایی همچون قطر به دنبال احیای مذاکرات میان واشنگتن و تهران هستند.
تلاش برای احیای مذاکرات
میانجیهایی از جمله قطر در تلاشند تا دور تازهای از مذاکرات را در عمان برگزار کنند. هدف این مذاکرات ترغیب تهران و واشنگتن به بازگشایی تنگه هرمز و آغاز روند پایان دادن به جنگ است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ابراز امیدواری به ازسرگیری مذاکرات، تأکید کرد که دو طرف به زودی دیدار خواهند کرد. در عین حال، کشورهای خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی با دولت ترامپ در حال رایزنی هستند تا فشار اقتصادی بر ایران حفظ شود.
بیشتر بخوانید: نشست ترامپ و رهبران خلیج فارس در نیویورک با محوریت توافق ایران
چالشهای پیش روی توافق
عربستان سعودی به ویژه با موانع تازهای برای رساندن نفت خود به بازارهای جهانی روبهرو شده است. حوثیهای یمن، که از حمایت ایران برخوردارند، فشار بر محمولههای نفتی عربستان در دریای سرخ را افزایش دادهاند. به گفته منابع، موانع دیگری نیز بر سر راه دستیابی به توافق وجود دارد. از جمله نگرانی تهران از اینکه مذاکرات تنها تلاشی برای خرید زمان از سوی آمریکا تا عبور از انتخابات میاندورهای باشد، همچنین لحن تهاجمی تندروهای ایرانی در شرایط تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا به این مسائل دامن میزند.
بهنام بنطالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسیها»، به تأثیر تهدید حوثیها بر کشورهای خلیج فارس اشاره کرد و گفت: «این تهدید میتواند کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را به همراهی با تحریمهای آمریکا وادار کند.» او تأکید کرد که این موارد هزینهها و پیامدهای زیادهروی ایران در بازی قدرت را نشان میدهد.
یکی از مقامهای کاخ سفید نیز اعلام کرد که تحریمها و محاصره دریایی، ایالات متحده را در موقعیت قدرتمندی در برابر ایران قرار داده است. او افزود: «در حالی که رئیسجمهور ترامپ در شرایط مناسب برای گفتوگو با ایران آمادگی دارد، هیچ نیازی نمیبیند که با ایرانیها وارد مذاکره شود.»
دیدگاه کشورهای عربی
کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی در تابستان گذشته از مذاکرات با ایران حمایت میکردند و حتی حاضر بودند توافقی را بپذیرند که نقشی برای ایران در تنگه هرمز به رسمیت بشناسد. اما حملات اخیر ایران به کشتیهای سعودی و تلاشهای حوثیها برای مسدود کردن مسیرهای دریایی، این کشورها را نسبت به جدیت ایران در دستیابی به توافق دچار تردید کرده است. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به مقامهای آمریکایی گفته است که ایالات متحده باید محاصره دریایی را تا زمانی که ایران به امضای یک توافق جدید وادار شود، ادامه دهد.
مقامهای امارات متحده عربی که پیشتر تمایل خود به پایان دادن دیپلماتیک درگیری را ابراز کرده بودند، اکنون انتظارات درباره مذاکرات با ایران را کاهش داده و میگویند افزایش خشونتها نشان میدهد تهران به دیپلماسی علاقهای ندارد.
در مقابل، عمان و قطر بر این باورند که هزینههای سنگینی تاکنون در منطقه پرداخت شده است و تنها راه عملی برای پایان دادن به درگیری، اجرای طرحی مرحلهای برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف حملات علیه کشورهای خلیج فارس است.
قطر در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در تلاش بوده است گفتوگوها میان ایران و آمریکا را از سر بگیرد. وزیر امور خارجه ایران به دوحه سفر کرده تا درباره پیشنهادهای جدید، از جمله توقف هفتروزه درگیریها، گفتوگو کند. این پیشنهاد میتواند زمینه پایان دادن به حملات ایران علیه کشتیرانی را در ازای لغو محاصره دریایی آمریکا فراهم کند. اما به گفته منابع، آمریکا بارها به قطر اطلاع داده است که ترامپ هیچ قصدی برای لغو محاصره دریایی ندارد.
در حالی که میانجیهای عربی از دیپلماتهای ایرانی تأکید بر پیشنهادهای مختلف برای پایان دادن به جنگ دارند، پیامهای متفاوتی از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دریافتی شده است. سپاه پاسداران که نقش کلیدی در ساختار قدرت ایران دارد، خواهان بازگشت به شرایط نزدیکتر به توافق اولیه است که وعده کاهش تحریمها را در ازای بازگشایی تنگه هرمز میداد.
ایالات متحده نیز تأکید کرده است که هیچ علاقهای به بازگشت به آن توافق ندارد و بر این باور است که فشار اقتصادی در نهایت ایران را وادار خواهد کرد که توافقی با شرایط مطلوبتر برای واشنگتن و کشورهای خلیج فارس امضا کند.
بیشتر بخوانید: پوتین و ولیعهد سعودی بر ضرورت عبور ایمن از تنگههای هرمز و باب المندب تأکید کردند · هشدار ایران درباره گسترش جنگ به اقیانوس هند
