ایران و آمریکا در خلیج فارس به‌عنوان دو بازیگر کلیدی، در پی کاهش تنش‌ها و ایجاد بسترهای همکاری منطقه‌ای هستند. در تاریخ معاصر، این منطقه همواره عرصه تلاقی منافع قدرت‌های جهانی، رقابت‌های منطقه‌ای و نگرانی‌های امنیتی بوده است. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که آیا کشورهای ساحلی می‌توانند مسئولیت‌های بیشتری در ساختن آینده مشترک خود بر عهده بگیرند.
تلاش‌های دیپلماتیک قطر و پاکستان
در روزهای اخیر، دیپلماسی قطر و پاکستان به‌منظور کاهش تنش میان تهران و واشنگتن توجه بیشتری را جلب کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگویی به استقبال از تلاش‌های آمریکا برای گفت‌وگو پرداخته، اگرچه تأکید کرده است که مذاکره مستقیمی برنامه‌ریزی نشده است. او همچنین از رایزنی‌ها درباره کوتاه‌شدن زمان اجرای پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز خبر داد، موضوعی که همچنان در مرحله بررسی و مشروط به توافق بر سر تعهدات متقابل است.
بیشتر بخوانید: عمان؛ اعلام فهرست‌های اولیه رأی‌دهندگان انتخابات شورای شهری ۲۰۲۶
نقش میانجیگری قطر
نقش قطر در این میان تنها به انتقال پیام میان دو طرف محدود نمی‌شود. دوحه در سال‌های گذشته تلاش کرده است روابط خود را با واشنگتن، تهران و سایر بازیگران منطقه حفظ کند. این موقعیت ظرفیت‌های میانجیگری آن را افزایش داده است. با این حال، میانجیگری زمانی مؤثر است که به توافقی روشن درباره ترتیب اقدامات، تضمین اجرا و سازوکار راستی‌آزمایی منجر شود. تجربه‌های گذشته نشان داده است که اعلام آمادگی برای مذاکره بدون توافق بر سر چگونگی اجرای تعهدات، کافی نیست.
تنگه هرمز به‌عنوان نقطه تلاقی نگرانی‌های امنیتی و اقتصادی، برای ایران و همسایگانش اهمیت بسزایی دارد. امنیت سواحل و حقوق حاکمیتی برای ایران و استمرار صادرات انرژی و تجارت برای همسایگان نیازمند همکاری است. اختلال در کشتیرانی می‌تواند به بی‌اعتمادی و افزایش هزینه‌های امنیتی دامن بزند و برعکس، توافق درباره کاهش تنش‌های دریایی می‌تواند نخستین آزمون اعتمادسازی باشد.
در نهایت، امنیت پایدار خلیج فارس نمی‌تواند تنها به توافق ایران و آمریکا وابسته باشد. کشورهای دیگر مانند عمان، عربستان سعودی، امارات و عراق نیز می‌توانند نقش‌های متفاوتی ایفا کنند. همکاری در حوزه‌هایی مانند حفاظت از محیط‌زیست دریایی و تسهیل تجارت قانونی می‌تواند به مدیریت اختلافات کمک کند و اعتماد منطقه‌ای را تقویت نماید.
بیشتر بخوانید: برگزاری برنامه آموزشی ملی «کفاءت ۴» تحت نظارت شورای امنیت ملی عمان · ایالات متحده، نیروی ویژه‌ای برای مقابله با تجارت زمینی ایران تشکیل می‌دهد
