تحولات اخیر در خلیج فارس به وضوح نشاندهنده تغییرات عمیق در معادلات امنیتی منطقهای به دنبال جنگ مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران است. این جنگ، پایتختهای عربی حاشیه خلیج فارس را وادار به پذیرش واقعیتهای جدیدی کرده است که در آن، مفروضات تاریخی درباره تعهدات امنیتی ایالات متحده به شدت زیر سوال رفته است.
تأثیرات جنگ بر سیاستهای منطقهای
با گذشت بیش از هفت ماه از آغاز این نبرد، ایران به طور مستمر با اقدامات نظامی خود، تاسیسات نظامی و پایگاههای طرف مقابل را هدف قرار داده است. این وضعیت، ناظران را به این نتیجه رسانده که پایان بحران نه به معنای صلح فوری و نه جدایی کامل این دولتها از ایالات متحده خواهد بود. در واقع، آنچه در حال شکلگیری است، یک دوره گذار پیچیده است که طی آن کشورهای عربی به کاهش وابستگی خود به پنتاگون پرداخته و همزمان بر توانمندیهای نظامی بومی خود میافزایند.
بیشتر بخوانید: بررسی رویکرد کشورهای حاشیه خلیج فارس در قبال ایران
ضرورت دیپلماسی و امنیت جمعی منطقهای
شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل، بر ضرورت ایجاد یک «سامانه امنیت دستهجمعی منطقهای» تأکید کرد و خواستار استفاده از راههای دیپلماتیک برای حل بحران خلیج فارس شد. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، نیز بر لزوم گفتوگوی مستقیم با تهران تأکید کرد. این تحولات نشاندهنده درک عمیقتری از واقعیتهای ژئوپلیتیکی است که کشورهای عربی دیگر نمیتوانند ایران را از معادلات امنیتی خود حذف کنند.
مهران کامروا، استاد علوم سیاسی دانشگاه جورجتاون در قطر، اشاره کرد که تلاشهای غرب برای به حاشیه راندن ایران به شکست انجامیده و کشورهای عربی باید به سمت تقویت ابزارهای تدافعی مستقل حرکت کنند. این مسئله به ویژه پس از حملات آرامکو در سال ۲۰۱۹ و بحرانهای امنیتی اخیر در منطقه به وضوح مشهود است.
در نهایت، نبرد کنونی به کشورهای خلیج فارس یادآوری میکند که امنیت ملی و توسعه اقتصادی آنها به یکدیگر وابسته است و نمیتوان این دو حوزه را جدا از هم تصور کرد. اختلال در صادرات نفت و تهدیدات امنیتی به طور مستقیم بر برنامههای توسعه مانند «چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان» تأثیرگذار است. از این رو، کشورهای حاشیه خلیج فارس در تلاشند تا با ایجاد ترتیبات نوین امنیتی، به مدیریت این چالشها بپردازند.
بیشتر بخوانید: اتمام رسیدگی به طرح تأمین امنیت تنگه هرمز در کمیسیون امنیت ملی · ایران: سفرهای دشوار ایرانیان به دلیل تحریمهای جدید آمریکا
