تحولات اخیر در منطقه، بهویژه افزایش تنشهای نظامی و ناامنی در مسیرهای راهبردی انرژی و کشتیرانی، ضرورت بازنگری در الگوهای تأمین امنیت را بیش از پیش نمایان کرده است. تجربههای گذشته نشان میدهد که اتکای مستمر به قدرتهای خارجی و ترتیبات امنیتی مبتنی بر حضور نظامی بازیگران خارج از منطقه، نهتنها به ثبات منجر نشده، بلکه در برخی موارد خود عاملی برای افزایش تنش و پیچیدگی بحرانها بوده است.
تقویت ارتباطات سیاسی و امنیتی در منطقه
در این راستا، تقویت ارتباطات سیاسی و امنیتی میان کشورهای منطقه و حرکت به سمت شکلگیری یک نظام امنیتی درونزا، به عنوان یک ضرورت راهبردی و متناسب با واقعیتهای ژئوپلیتیکی منطقه مطرح میشود. اظهارات اخیر دکتر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در خصوص لزوم شکلگیری ترتیبات امنیتی منطقهای بدون مداخله قدرتهای فرامنطقهای، از اهمیت ویژهای برخوردار است. ایشان در جریان رایزنیهای دیپلماتیک با وزرای خارجه کشورهای منطقه، بر احترام به حاکمیت ملی کشورها و پرهیز از مداخلات مخرب تأکید کردهاند.
بیشتر بخوانید: سلطان عمان پیام مکتوب رئیسجمهور ایران را دریافت کرد
جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که امنیت پایدار منطقه باید حاصل گفتوگو، اعتمادسازی و همکاری میان کشورهای منطقه باشد. این موضع در سفر هیأتهای عالیرتبه سیاسی و نظامی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران و برگزاری نشست چهارجانبه با مشارکت جمهوری اسلامی ایران، به وضوح نمایان است. توافق طرفها برای ادامه گفتوگوها و همکاری در زمینه صلح و امنیت منطقهای، نشاندهنده اهمیت دیپلماسی مستقیم میان کشورهای تأثیرگذار منطقه است.
طرح امنیتی ۲+۶ و نقش عراق
اهمیت این تحولات تنها به برگزاری یک نشست محدود نمیشود، بلکه فرصت گفتوگو میان کشورهایی را فراهم میکند که هر یک دارای ظرفیتها و پیوندهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی متفاوتاند. اظهارات آقای فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، در خصوص طرح امنیتی «۲+۶» نیز قابل توجه است. این ابتکار که شش کشور عضو شورای همکاری خلیجفارس را در کنار عراق و جمهوری اسلامی ایران قرار میدهد، با هدف ایجاد چارچوبی برای گفتوگو و همکاری در زمینه امنیت و ثبات منطقه مطرح شده است. آقای حسین بر این نکته تأکید کردهاند که امنیت را نمیتوان از خارج وارد کرد و همکاری کشورهای منطقه برای دستیابی به امنیت درونزا ضروری است.
وی همچنین از ادامه رایزنیها برای پیشبرد این طرح و برگزاری نشست مشترک در بغداد خبر داده است. طرح ۲+۶ و رایزنیهای اخیر میان ایران و کشورهای عضو پیمان مکه، به عنوان دو مسیر مکمل برای تقویت دیپلماسی امنیتی منطقهای قابل ارزیابی است. جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و پیوندهای عمیق با کشورهای منطقه، نقشی کلیدی در هرگونه ترتیبات پایدار امنیتی ایفا میکند.
عراق به واسطه موقعیت جغرافیایی و روابط همزمان با ایران و کشورهای عربی، میتواند نقش تسهیلکنندهای در نزدیک کردن دیدگاهها و میزبانی گفتوگوهای منطقهای ایفا کند. تحقق امنیت درونزا به معنای قطع ارتباط با قدرتهای بینالمللی نیست، بلکه به معنای واگذاری مسئولیت اصلی تصمیمگیری درباره امنیت منطقه به کشورهای ذینفع است.
چنین رویکردی میتواند به تدریج از سطح رایزنیهای سیاسی به یک چارچوب عملی همکاری منطقهای ارتقا یابد. همزمانی تأکید جمهوری اسلامی ایران بر امنیت منطقهای بدون مداخله خارجی، سفر نمایندگان کشورهای عضو پیمان مکه به تهران و طرح ابتکار ۲+۶، فرصت قابلتوجهی برای تقویت ارتباطات منطقهای و شکلدهی به یک گفتمان مشترک امنیتی فراهم کرده است. همگرایی میان ابتکارهای موجود و تبدیل گفتوگوهای سیاسی به سازوکارهای عملی و مستمر، میتواند زمینهساز شکلگیری نظمی امنیتی باشد که در آن کشورهای منطقه، بازیگران اصلی تأمین امنیت، ثبات و توسعه خود باشند.
بیشتر بخوانید: دبیرکل شورای همکاری خلیجفارس: حملات رژیم ایران به بحرین امنیت منطقه را تهدید میکند · سلطان عمان پیام رئیسجمهور ایران را دریافت کرد




