نشست اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با رهبران و وزیران خارجه کشورهای عربی و اسلامی در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، با هدف بررسی بحران تنگه هرمز و درگیری‌های منطقه‌ای برگزار شد. با وجود اظهارات عمومی درباره مذاکرات سازنده، این نشست نتوانست به حل چالش‌های ساختاری منجر شود و هیچ توافق روشنی از آن حاصل نگردید.
چالش‌ها و مطالبات طرفین
بر اساس گزارش‌های غیررسمی، مطالبات ایالات متحده بر تقسیم و مشارکت بیشتر در هزینه‌ها، همسویی سیاسی و امنیتی کامل در پرونده ایران و تقویت روند عادی‌سازی روابط با اسرائیل متمرکز بوده است. در مقابل، کشورهای عربی به دنبال تقویت تسلیحاتی خود، توجه به بحران یمن و امنیت آبراه‌ها بودند و همچنین خواهان حفظ فشار سیاسی بر ایران بدون ورود به درگیری نظامی بودند. این امر نشان‌دهنده افزایش اختلافات میان طرفین است.
بیشتر بخوانید: سفر شیخ منصور به عربستان سعودی در پی روابط رو به بهبود
بررسی مواضع اعلامی و اعمالی کشورهای عربی خلیج فارس نشان‌دهنده این واقعیت است که آنها در یک عدم قطعیت راهبردی گرفتار شده‌اند. این کشورها به دنبال دیپلماسی در کنار بازدارندگی مؤثر هستند. رویکرد غالب کشورهای عربی در زمینه مهار ایران، تداوم فشار سیاسی و اقتصادی با کمک ایالات متحده است؛ آنها بر این باورند که این رویکرد می‌تواند موازنه نظامی و امنیتی را برقرار کند.
نگرانی‌ها و رویکردهای متنوع
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کشورهای عربی در حال رایزنی با دولت ترامپ هستند تا تحریم‌ها و محاصره دریایی ایران حفظ شود و ایالات متحده هیچ امتیازی که به کاهش این فشارها منجر شود، ندهد. هدف نهایی این رویکرد، جلوگیری از افزایش قدرت ایران در معادلات منطقه‌ای است. در عین حال، شکاف درونی میان کشورهای عربی در این زمینه نیز مشهود است؛ عربستان و امارات موضع سخت‌تری در مخالفت با توافق جامع ایران و آمریکا اتخاذ کرده‌اند، در حالی که قطر و عمان به دیپلماسی و کاهش تنش تأکید دارند.
علی‌رغم تمایل به ادامه فشار بر ایران، کشورهای عربی نگرانی جدی نسبت به ورود مستقیم نظامی ایالات متحده و گسترش جنگ دارند. این نگرانی‌ها به دلیل قدرت نظامی ایران و توانایی آن در هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی کشورهای منطقه به وجود آمده است. تجربه‌های اخیر از جمله حملات به تأسیسات آرامکو در سال ۲۰۱۹، نگرانی‌ها را عمیق‌تر کرده است.
در نهایت، کشورهای عربی خلیج فارس تمایلی به تقسیم هزینه‌های مالی و مشارکت آشکار نظامی با ایالات متحده ندارند. این بی‌اعتمادی ریشه در تجربه تاریخی و ضعف دفاعی آنها دارد. این کشورها به خوبی می‌دانند که در صورت مشارکت آشکار، ایران آنها را به عنوان شریک تجاوز در نظر می‌گیرد و این ممکن است به حملات به زیرساخت‌های اقتصادی و نفتی آنها منجر شود.
در نتیجه، کشورهای عربی ترجیح می‌دهند دیپلماسی را زنده نگه دارند و از تبدیل شدن به سپر انسانی یا هدف انتقام اجتناب کنند. این رویکرد به دنبال ایجاد موازنه‌ای میان قدرت‌های منطقه‌ای است که در آن، نه تقویت بیش از حد ایران و نه تضعیف کامل آن مطلوب است.
بیشتر بخوانید: تظاهرات مردم بحرین در دومین سالگرد شهادت سید حسن نصرالله · ایران و مصر در پی حکم دادگاه دربارهٔ جیولیو رجنی
