کشورهای حاشیه خلیج فارس با چالش‌های جدیدی در زمینه وابستگی به نفت، امنیت و جغرافیای تجارت روبرو هستند. نتایج انتخابات اخیر ایالات متحده به نظر می‌رسد که مسیر تنش‌ها علیه ایران را تغییر داده، اما این کشورها ناگزیرند که وابستگی خود به نفت، ایالات متحده و تنگه هرمز را کاهش دهند.
پیامدهای انتخابات آمریکا بر کشورهای عربی
پس از پیروزی قاطع دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، دونالد ترامپ به سرعت احتمال دور تازه‌ای از حملات به رهبری واشنگتن علیه ایران را کمرنگ جلوه داد. با این حال، این نتایج برای پایتخت‌های عربی صرفاً یک فرصت تنفس کوتاه به شمار می‌رود. پیش از آغاز درگیری‌ها، این کشورها فقط با یک چالش بزرگ یعنی کاهش وابستگی به نفت روبرو بودند، اما اکنون سه مأموریت دشوار پیش رو دارند.
بیشتر بخوانید: تحلیل نخستین کتاب سفید چین در حوزه امنیت ملی و تأثیرات آن بر ایران
تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهد که کشورهای منطقه برای حرکت به سمت آینده نیاز به کاهش وابستگی اقتصاد خود به منابع هیدروکربنی، امنیت به ایالات متحده و جغرافیای تجارت به تنگه هرمز دارند. مقامات این کشورها نیز به‌طور فزاینده‌ای با ادبیاتی مشابه درباره نفت، امنیت و جغرافیا سخن می‌گویند. عربستان سعودی مدعی است که تا سال ۲۰۳۰ قیمت نفت تقریباً برای اقتصاد این کشور اهمیتی نخواهد داشت و قطر نیز تأکید دارد که اتحادش با آمریکا هرچند مهم، دیگر ناکافی است.
توسعه صنایع جدید و کاهش وابستگی به امنیت آمریکا
در همین حال، عمان نقش شرکای خارجی در تأمین امنیت منطقه را زیر سوال برده و امارات متحده عربی هدف به صفر رساندن وابستگی به تنگه هرمز را برای خود ترسیم کرده است. کشورهای منطقه در حال حاضر در هر سه جبهه به دنبال راه‌حل هستند و به توسعه صنایع جدیدی از جمله لجستیک، خدمات مالی و مراکز داده روی آورده‌اند. آن‌ها همچنین برای کاهش اتکا به چتر امنیتی آمریکا در جست‌وجوی متحدان منطقه‌ای جدید هستند.
با این وجود، درگیری‌های اخیر کارآمدی این راهکارها را به محک آزمون گذاشته و ریسک بازی را به شدت بالا برده است. نگرانی‌ها در مورد این‌که اگر ترامپ دوباره به قدرت برسد، ممکن است آتش جنگ شعله‌ور شود، وجود دارد. این امر می‌تواند به اختلال در تلاش‌های عرب‌ها برای توسعه صنایع غیرنفتی و هدف قرار گرفتن خطوط لوله و بنادر منجر شود.
در این میان، عربستان سعودی به عنوان بزرگ‌ترین و سرنوشت‌سازترین بازیگر منطقه، وضعیت متفاوتی دارد. سند چشم‌انداز ۲۰۳۰ در سال ۲۰۱۶ با وعده کاهش وابستگی به نفت رونمایی شد، اما با گذشت زمان این وابستگی حتی عمیق‌تر شده است. نیاز به قیمت‌های بالاتر نفت برای تراز کردن بودجه، نشان‌دهنده وابستگی بیشتر به منابع هیدروکربنی است.
در نهایت، کشورهای حاشیه خلیج فارس هنوز نتوانسته‌اند بند ناف اقتصاد خود را از نفت و گاز قطع کنند، اما موفق به ساخت صنایعی در تراز جهانی در بخش‌های مالی، بنادر، فرودگاه‌ها و گردشگری شده‌اند. اکنون منطقه روی هوش مصنوعی و به‌ویژه مراکز داده سرمایه‌گذاری کرده است تا بدون حذف کامل منابع هیدروکربنی، خون تازه‌ای به رگ‌های اقتصاد خود تزریق کند.
بیشتر بخوانید: توافق احتمالی نتانیاهو و ترامپ درباره غزه · استان الداخلیة عمان پروژه‌های زیرساختی به ارزش بیش از ۱۰۳ میلیون ریال عمان را اجرا می‌کند
