ایران در شرایطی قرار دارد که کشورهای عربی خلیج فارس توانسته‌اند با افزایش صادرات نفت خود از مسیرهای جایگزین، به سطح پیش از جنگ بازگردند. این در حالی است که محاصره دریایی ایالات متحده صادرات نفت ایران را به شدت محدود کرده است.
تغییرات در صادرات نفت و تأثیرات آن
بر اساس گزارش‌های موجود، از اول تا ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۳، روزانه حداقل ۱۶٫۵ میلیون بشکه نفت خام و میعانات از منطقه صادر شده که این رقم با میانگین صادرات پیش از جنگ، به جز نفت ایران، برابر است. حدود ۹٫۹ میلیون بشکه، معادل ۶۰ درصد این حجم، از تنگه هرمز عبور کرده است. با این حال، حدود ۴۰ درصد کل نفت صادرشده از منطقه در سپتامبر از طریق خطوط لوله زمینی به بنادر دریای سرخ یا خلیج عمان منتقل شده است.
بیشتر بخوانید: تعداد جمعیت مسقط و مسندم در سلطنت عمان
موسسه کپلر برآورد کرده که عبور نفت ایران از تنگه هرمز در ماه سپتامبر نزدیک به صفر مانده است. ایران که پیش از جنگ روزانه حدود ۱٫۷ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد، اکنون با محدودیت‌های شدید صادرات مواجه است و این وضعیت به افزایش صادرات کشورهای همسایه کمک کرده است.
نقش ایالات متحده و تغییر در تردد کشتی‌ها
ناظران بر این باورند که نقش نیروی هوایی و دریایی ایالات متحده یکی از دلایل اصلی افزایش تردد در تنگه هرمز است. مارتین کلی، تحلیلگر ارشد اطلاعاتی شرکت امنیتی «ای‌اواس ریسک گروپ»، تأکید می‌کند که پشتیبانی آمریکا عمدتاً به شکل «پشتیبانی هوایی از کشتی‌ها» است، که شامل صدور هشدارها و رهگیری تهدیدها می‌شود.
با این حال، هنوز هم کشتی‌هایی که از مسیرهای پیشنهادی آمریکا عبور می‌کنند، در معرض خطرات قرار دارند. گزارش‌ها حاکی از آن است که چندین نفتکش در ۲۱ و ۲۳ سپتامبر هدف حملات قرار گرفته‌اند. این حوادث نشان‌دهنده این است که علی‌رغم افزایش تردد، کشتی‌ها همچنان در معرض خطر هستند.
به همین دلیل، ایران به دنبال ایجاد ناامنی در تنگه هرمز به عنوان یک ابزار چانه‌زنی در برابر ایالات متحده است. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بین‌المللی بحران، به تأثیر «کنترل هوشمند» ایران بر تردد کشتی‌ها اشاره کرده و بر این باور است که ایران با ایجاد ناامنی، سعی دارد بر قیمت انرژی تأثیر بگذارد.
در این شرایط، انتقال محموله‌ها به کشتی‌های دوم و تأمین نفتکش‌ها هزینه‌هایی به تجارت منطقه اضافه کرده که بخشی از آن را دولت‌ها و شرکت‌های صادرکننده متحمل می‌شوند. این در حالی است که افزایش صادرات نفت عراق با تخفیف‌های سنگین نیز نشان‌دهنده این است که حفظ حجم صادرات لزوماً به معنای حفظ درآمد نیست.
در نهایت، وضعیت کنونی صادرات نفت و نقش کشورهای همسایه در این زمینه، چالشی جدی برای ایران به شمار می‌رود. با تداوم این فشارها، مشخص نیست که آیا ایران قادر به بازیابی قدرت چانه‌زنی خود در تنگه هرمز خواهد بود یا خیر.
بیشتر بخوانید: تحقیقات اسرائیل درباره حمله به پرواز فلی دبی ادامه دارد · ایران آماده پاسخ‌گویی قوی‌تر در برابر حملات احتمالی آمریکا
