محمدهادی مؤمنین، یکی از تراست‌های اصلی فروش نفت در ایران، در هفته گذشته با بدهی‌های کلان و واگذاری‌های اعتباری مورد توجه قرار گرفت. همچنین چین با انتقاد از ایالات متحده، حمایت خود را از حاکمیت کشورهای خاورمیانه اعلام کرد.
در این میان، همکاری‌های نظامی میان ترکیه، عربستان و پاکستان به تقویت امنیت در دنیای اسلام کمک خواهد کرد. ملاقات‌های دیپلماتیک زهران ممدانی، شهردار نیویورک، با رهبران جهانی نیز بر چالش‌های بین‌المللی و نیاز به همکاری‌های بیشتر تأکید دارد.
بیشتر بخوانید: اعتصاب معلمان در لیبی به اختلال در سال تحصیلی جدید منجر شد
تحلیل پرونده‌های نفتی و رسانه‌ای در خلیج فارس
در هفته گذشته، دو پرونده مهم در حوزه نفت و رسانه‌های خلیج فارس توجه‌ها را به خود جلب کرد. نخستین پرونده به محمدهادی مؤمنین، یکی از چهار تراستی اصلی فروش نفت در ایران، مربوط می‌شود. مؤمنین که به عنوان ابربدهکار بانکی شناخته می‌شود، با بدهی ۷۴۳ میلیارد تومانی به نظام بانکی، در واگذاری اعتباری ۷۲ تا ۸۰ میلیون بشکه نفت خام نقش محوری دارد. این واگذاری‌ها با تخفیف‌های سنگین و به شکل اعتباری انجام شده است که به گفته کارشناسان، در مجموع حدود ۵۷۶ تا ۶۸۰ میلیون دلار از منابع عمومی را به جیب واسطه‌ها سرازیر کرده است. این وضعیت به روشنی نشان می‌دهد که چگونه شبکه‌های مالی می‌توانند به نفع خود از منابع عمومی بهره‌برداری کنند.
مؤمنین نه تنها در داخل ایران، بلکه با شبکه‌ای برون‌مرزی در کشورهای مانند بریتانیا و اسپانیا، ظرفیت‌های بیشتری برای جابه‌جایی ارز و پول ایجاد کرده است. این شبکه، به دلیل دسترسی به تخفیف‌های سنگین و واگذاری‌های اعتباری، به او مزیت ناعادلانه‌ای در برابر تولیدکنندگان حقیقی می‌دهد. در این شرایط، پرسش‌های جدی درباره سرنوشت ارز ناشی از این معاملات و چرایی این دسترسی‌ها مطرح می‌شود.
در پرونده دوم، اسنادی از سعید اگنجی و کامبیز غفوری به نمایش درآمد که به یک الگوی خاص از فعالیت‌های رسانه‌ای و درخواست پول در ازای انتشار یا عدم انتشار اطلاعات مرتبط با نفت اشاره دارد. این الگو، به‌ویژه در حوزه نفت و «تراستی‌ها»، می‌تواند بر رفتار بازار و تصمیم‌گیری‌های کلان اثر بگذارد. این فعالیت‌ها با طرح سؤال‌هایی درباره شفافیت و اخلاق حرفه‌ای در رسانه‌ها همراه است و می‌تواند به قیمت‌گذاری بر جریان اطلاع‌رسانی در یکی از حساس‌ترین صنایع خاورمیانه منجر شود.
پیشرفت این پرونده‌ها و ارتباط آن‌ها با نهادهای جمهوری اسلامی، به‌ویژه وزارت اطلاعات، نیازمند شفاف‌سازی بیشتری است. ابهام در روابط حرفه‌ای و امنیتی می‌تواند پیامدهای جدی برای بازار و امنیت منطقه داشته باشد. در شرایطی که هر خبر در حوزه انرژی می‌تواند تأثیرات عمیقی بر قیمت‌ها و ریسک سرمایه‌گذاری‌ها داشته باشد، لازم است که تمامی اطلاعات و اسنادی که به این پرونده‌ها مربوط می‌شود، به‌صورت شفاف و مستند ارائه شوند. این امر نه تنها حق افکار عمومی است، بلکه می‌تواند به اعتبار و شفافیت در بازار انرژی کمک کند.
چالش‌های دیپلماتیک در خاورمیانه و نقش چین
در هفته‌ای که گذشت، چین با تأکید بر حمایت از حاکمیت کشورهای خاورمیانه و انتقاد از ایالات متحده، به نوعی موضع خود را در برابر چالش‌های بین‌المللی و به‌ویژه در مورد ایران و کوبا مشخص کرد. هان ژنگ، معاون رئیس‌جمهور چین، در سخنرانی خود در سازمان ملل متحد، به وضوح از تهدیدات ایالات متحده علیه کوبا انتقاد کرد و خواستار توقف فوری استفاده از تهدید نیرو در برابر این کشور شد. این سخنان در شرایطی مطرح می‌شود که کوبا به شدت تحت فشار اقتصادی و کمبود سوخت قرار دارد و این امر منجر به خاموشی‌های گسترده‌ای در این کشور شده است.
هان همچنین بر لزوم احترام به حاکمیت کشورهای خلیج فارس تأکید کرد و این اظهارات را در تضاد با خوش‌وبش‌های اخیر بین ایالات متحده و چین دانست. در این راستا، ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در دیدار با شی جین‌پینگ، به او هشدار داده بود که از ایران حمایت نکند. این تنش‌ها در حالی ادامه دارد که چین به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی، خود را حامی کشورهای در حال توسعه معرفی کرده و بر این باور است که همه کشورها باید به عنوان اعضای برابر جامعه بین‌المللی مورد توجه قرار گیرند.
در همین راستا، گفتگوهای اخیر بین ترامپ و شی دربارهٔ جنگ ایران و تأکید بر عدم پذیرش حمایت چین از ایران، نشان‌دهندهٔ نگرانی‌های فزاینده واشنگتن از نفوذ چین در این کشور است. دیوید پِردو، سفیر ایالات متحده در چین، تأکید کرد که ترامپ به شی اعلام کرده است که هرگونه حمایت مستقیم یا غیرمستقیم چین از ایران «کاملاً غیرقابل قبول» است. این موضع‌گیری به وضوح نمایانگر رویکرد تهاجمی ایالات متحده در قبال ایران و تلاش برای کاهش همکاری‌های چین با این کشور است.
تحلیلگران بر این باورند که گفتگوهای دو کشور می‌تواند تأثیرات عمیقی بر روابط بین‌المللی و ثبات در خاورمیانه داشته باشد. با توجه به نقش چین به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی، هرگونه تغییر در سیاست‌های این کشور در قبال ایران می‌تواند به تغییر معادلات سیاسی و اقتصادی در منطقه منجر شود. این در حالی است که دولت آمریکا به شدت نگران اقدامات ایران در زمینهٔ نظامی و برنامه‌های هسته‌ای آن است و این موضوع به چالش‌های دیپلماتیک بین‌المللی دامن می‌زند.
در نهایت، این تحولات نشان‌دهندهٔ چالش‌های پیش روی دیپلماسی بین‌المللی و نیاز به همکاری‌های بیشتر برای مدیریت بحران‌ها در سطح جهانی است. چین به عنوان یک بازیگر کلیدی در این معادلات، باید به دقت در سیاست‌های خود در قبال ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه تجدید نظر کند تا بتواند به عنوان یک عامل ثبات در منطقه عمل کند. در این میان، ایالات متحده نیز باید در سیاست‌های خود در قبال چین و ایران تجدیدنظر کرده و به دنبال راهکارهایی برای کاهش تنش‌ها و ایجاد فضای مثبت برای همکاری باشد.
تقویت همکاری‌های نظامی در دنیای اسلام با محوریت ترکیه، عربستان و پاکستان
ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان در تلاش‌اند تا پیمان دفاعی خود را به توافقی بزرگ‌تر برای دنیای اسلام گسترش دهند. نمایندگان این کشورها به ویژه در نظر دارند که ایران نیز به این توافق ملحق شود. نعمان کورتولموش، نماینده پارلمان ترکیه، در گفتگو با خبرنگاران در آنکارا اعلام کرد که این پیمان به زودی برای تصویب به پارلمان ارائه خواهد شد. او تأکید کرد که برای اجرایی شدن توافق‌های بین‌المللی، نیاز به تأیید پارلمانی وجود دارد و جلسات برگزار شده در این راستا، در حال حاضر مقدماتی هستند.
کورتولموش همچنین بیان کرد که انتظار دارد این موضوع در دستور کار پارلمان در دوره آینده، پس از بازگشت از تعطیلات در ماه اکتبر، قرار گیرد. این اظهارات نشان‌دهنده عزم ترکیه برای تقویت روابط نظامی با عربستان و پاکستان است. در همین راستا، رؤسای ستاد کل ارتش‌های عربستان، ترکیه و پاکستان در حال برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست‌هایی به منظور بررسی راه‌های حمایت از ریاض هستند. این دیدارها می‌تواند به تقویت همکاری‌های نظامی و تبادل تجربیات میان این سه کشور کمک کند.
نشست اخیر رؤسای ستاد نظامی پاکستان، عربستان و ترکیه در تاریخ ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳ در ریاض، بر تقویت همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی میان این کشورها تأکید کرد. این نشست با هدف بررسی وضعیت امنیتی و تهدیدات موجود در منطقه برگزار شد و به ویژه به حملات اخیر حوثی‌های یمن که به زیرساخت‌های مدنی و اقتصادی عربستان آسیب رسانده، پرداخته شد. در این نشست، رؤسای ستاد نظامی سه کشور به بررسی تهدیدات مشترک پرداخته و حملات حوثی‌ها را که با حمایت ایران انجام می‌شود، به شدت محکوم کردند. این حملات همچنین به مکه، شهر مقدس مسلمانان، آسیب رسانده و نگرانی‌های جدی درباره امنیت منطقه را به وجود آورده است.
در ادامه، رؤسای ستاد نظامی پاکستان، عربستان و ترکیه به بحث در مورد راه‌های تقویت همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی پرداختند. آن‌ها بر اهمیت تبادل اطلاعات و هماهنگی نظامی تأکید کردند تا بتوانند به طور مؤثرتری در برابر تهدیدات مشترک واکنش نشان دهند. این توافقات به دنبال تقریباً یک سال مذاکره میان کشورهای مذکور صورت می‌گیرد و در شرایطی که تنش‌های ناشی از جنگ ایران امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس را به چالش کشیده، بسیار حائز اهمیت به نظر می‌رسد.
به طور کلی، این نشست به عنوان گامی مثبت در راستای تقویت همکاری‌های نظامی و امنیتی میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه تلقی می‌شود و می‌تواند به تقویت ثبات و امنیت در خلیج فارس و مناطق اطراف آن کمک کند. با توجه به تحولات اخیر در خاورمیانه و نیاز به تقویت امنیت در منطقه، این پیمان می‌تواند به عنوان یک عامل کلیدی در ایجاد یک ساختار دفاعی منسجم و قوی در دنیای اسلام عمل کند. این توافق نه تنها به نفع کشورهای امضاکننده خواهد بود، بلکه می‌تواند به افزایش امنیت و ثبات در منطقه نیز منجر شود و زمینه‌ساز همکاری‌های بیشتر در زمینه‌های مختلف باشد.
ملاقات‌های دیپلماتیک و چالش‌های جهانی در هفته‌ای پرتنش
هفته‌ای که گذشت، شاهد تحولات مهمی در عرصه دیپلماسی جهانی بود. زهران ممدانی، شهردار نیویورک، به عنوان یکی از شخصیت‌های جذاب در سازمان ملل، با رهبران جهانی دیدار کرد. او که از ابتدای سال جاری به عنوان شهردار نیویورک فعالیت خود را آغاز کرده است، در این هفته با میشل مارتین، نخست‌وزیر ایرلند و لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل به گفتگو پرداخت. این دیدارها در حالی انجام شد که ممدانی به تبادل نظر دربارهٔ هوش مصنوعی با یونس گاهر استوره، نخست‌وزیر نروژ نیز پرداخت.
ممدانی در شرایطی با رهبران جهانی دیدار کرد که این ملاقات‌ها عمدتاً با شخصیت‌های سیاسی هم‌جهت با خود صورت گرفت. او صبحانه‌ای را با پدرو سانچز، رئیس‌جمهور اسپانیا، میا موتلی، نخست‌وزیر باربادوس و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا برگزار کرد. در این جلسه، کوستا به ممدانی گفت که او بهترین شغل را در میان سیاستمداران دارد، زیرا می‌تواند مشکلات را سریعاً حل کند. این نکته نشان‌دهندهٔ ظرفیت‌های بالقوه ممدانی در مدیریت مسائل شهری و دیپلماتیک است.
اما در میانهٔ این ملاقات‌ها، ممدانی در کانون توجه سخنرانی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، قرار گرفت. نتانیاهو در این سخنرانی به اظهارات ممدانی دربارهٔ جنایت‌های جنگی اسرائیل در غزه واکنش نشان داد و او را به چالش کشید. ممدانی در طول کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود که در صورت حضور نتانیاهو در نیویورک، او را به دلیل اتهامات جنایت جنگی دستگیر کند. با این حال، او به این نتیجه رسید که از نظر قانونی این اقدام امکان‌پذیر نیست و در این هفته نتانیاهو را به عنوان "معمار نسل‌کشی وحشتناک علیه فلسطینیان" توصیف کرد.
در همین حال، نتانیاهو در سخنرانی خود در سازمان ملل به اظهارات ممدانی پاسخ داد و اعلام کرد که اسرائیل مرتکب نسل‌کشی نشده است بلکه از نسل‌کشی جلوگیری کرده است. ممدانی به شدت به این اظهارات واکنش نشان داد و گفت که نتانیاهو سعی دارد با تکرار دروغ‌های بی‌پایه، جنایات خود را پاک کند. او همچنین ویدیویی از خود در حال کاشت درخت زیتون در گرِیسی منشن با خانواده‌های فلسطینی منتشر کرد و آرزوی صلح برای آینده را ابراز کرد. این رویدادها نشان‌دهندهٔ تنش‌های عمیق سیاسی و اجتماعی میان اسرائیل و فلسطینیان است که همچنان ادامه دارد.
در سوی دیگر، نشست سه‌روزه میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین در کاخ سفید نیز از دیگر رویدادهای مهم این هفته بود. این نشست که بر پایه دیپلماسی شخصی متمرکز شده بود، با صرف چای و بازدید از آرشیو ملی به پایان رسید، اما نتوانست پیشرفت‌های قابل توجهی در موضوعات کلیدی همچون تجارت، هوش مصنوعی و وضعیت تایوان به دست آورد. ترامپ در این نشست اعلام کرد که کشاورزان آمریکایی از نتایج این مذاکرات خوشحال خواهند بود، هرچند جزئیات بیشتری ارائه نشد.
دو کشور توافق کردند که آتش‌بس تجاری که قرار بود به پایان برسد، به مدت دو ماه دیگر تمدید شود. این اقدام فرصتی برای پیشبرد مذاکرات در مورد یک توافق تجاری بزرگ‌تر فراهم می‌آورد. با این حال، مسائل مهمی چون وضعیت تایوان و روابط چین با ایران همچنان بدون حل باقی ماند. ترامپ در پاسخ به پرسش‌ها دربارهٔ ایران تاکید کرد که وی و شی در این مورد گفتگو کرده‌اند و به نظر می‌رسد که توافقاتی در این زمینه صورت گرفته است.
در پایان، اگرچه در این نشست برخی توافقات محدود تجاری به دست آمد، اما چالش‌ها و اختلافات اساسی میان دو کشور همچنان پابرجا هستند. شی جین‌پینگ بر اهمیت وضعیت تایوان تاکید کرد و از ترامپ خواست تا این موضوع را با احتیاط مدیریت کند. این در حالی است که ایالات متحده به عنوان مهم‌ترین حامی بین‌المللی تایوان، موظف به تأمین نیازهای دفاعی این جزیره است. این وضعیت نشان‌دهندهٔ تنش‌های موجود در روابط چین و آمریکا و فشارهایی است که بر روی این دو کشور در آینده وجود خواهد داشت.
جمع‌بندی
هفته گذشته شاهد تحولات مهمی در حوزه نفت و دیپلماسی بود که می‌تواند تأثیرات عمیقی بر منطقه داشته باشد. از یک سو، چالش‌های مالی و نفتی در ایران و از سوی دیگر، رویکرد چین به حاکمیت کشورهای خاورمیانه و تقویت همکاری‌های نظامی در دنیای اسلام، همه نشان‌دهنده‌ی تحولات پیچیده در این عرصه است.
منابع این گزارش
- مسیر انرژی خلیج فارس زیر تیغ تراستی‌ها: محمدهادی مؤمنین، بدهکار ۷۴۳ میلیاردی در قلب واگذاری ۷۲ تا ۸۰ میلیون بشکه (۵ مهر ۱۴۰۵)
- خلیج فارس و نفتِ سکوت: پرسش‌های مستند از سعید اگنجی و کامبیز غفوری درباره درخواست پول و پیوند با «تیم شایان» (۷ مهر ۱۴۰۵)
- چین در سخنرانی خود در سازمان ملل از ایران و کوبا حمایت کرد (۴ مهر ۱۴۰۵)
- گفتگوی ترامپ با شی دربارهٔ جنگ ایران (۳ مهر ۱۴۰۵)
- ترکیه، عربستان و پاکستان در پی ایجاد پیمان دفاعی گستردهتر برای دنیای اسلام (۳ مهر ۱۴۰۵)
- ملاقات رؤسای ستاد نظامی پاکستان، عربستان و ترکیه در ریاض (۴ مهر ۱۴۰۵)
- ملاقات‌های شهردار نیویورک، زهران ممدانی، در سازمان ملل (۳ مهر ۱۴۰۵)
- نشست ترامپ و شی در واشنگتن با تمرکز بر دیپلماسی شخصی (۳ مهر ۱۴۰۵)
بیشتر بخوانید: سلطنت عمان خواستار مسوولیت‌پذیری در برابر فعالیت‌های غیرقانونی در فلسطین · ایران بازخورد آمریکا را در مورد برنامه هفت‌روزه اعتمادسازی دریافت کرد
